KAROSHI VÀ CẢNH BÁO VỀ RỐI LOẠN TÂM THẦN DO LÀM VIỆC QUÁ SỨC

HỘI Y HỌC LAO ĐỘNG VIỆT NAM | Cập nhật kiến thức | KAROSHI VÀ CẢNH BÁO VỀ RỐI LOẠN TÂM THẦN DO LÀM VIỆC QUÁ SỨC

24/02/2026 - 1:44 PM

Giáo viên trẻ qua đời vì làm việc quá sức, phải quản lý 400 học sinh học thêm

Thuật ngữ Karoshi bắt nguồn từ Nhật Bản, dùng để chỉ những cái chết đột ngột do làm việc quá sức (thường là do đột quỵ hoặc đau tim) và các ca tự sát do áp lực công việc quá lớn. Đây không còn là câu chuyện riêng của xứ sở hoa anh đào mà đang trở thành bài toán hóc búa cho công tác y tế lao động trên toàn cầu, bao gồm cả Việt Nam.

1. Những con số biết nói

Tình trạng rối loạn tâm thần và tử vong do làm việc quá sức đang gia tăng với tốc độ chóng mặt. Theo các báo cáo mới nhất:

Tại Nhật Bản: Theo Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi Nhật Bản, số đơn yêu cầu bồi thường liên quan đến rối loạn tâm thần do áp lực công việc đã tăng vọt lên mức kỷ lục là 3.599 đơn trong năm tài chính gần nhất, tăng hơn 30% so với năm trước đó.

Trên toàn cầu: Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) ước tính rằng tình trạng làm việc quá sức (trên 55 giờ/tuần) dẫn đến cái chết của khoảng 745.000 người mỗi năm do đột quỵ và bệnh tim thiếu máu cục bộ.

Tại Việt Nam: Dù chưa có con số thống kê chính thức về Karoshi, nhưng khảo sát về sức khỏe tâm thần tại các khu công nghiệp cho thấy tỷ lệ người lao động bị stress và lo âu đang có xu hướng trẻ hóa và gia tăng tỷ lệ thuận với áp lực OT (làm thêm giờ).

Bi kịch của những người tử vong vì làm việc quá sức

2. Dấu hiệu cảnh báo "đỏ" về sức khỏe tâm thần

Sự kiệt sức về tinh thần thường không rõ ràng như chấn thương vật lý nhưng có những biểu hiện đặc trưng mà quản lý và đồng nghiệp cần đặc biệt lưu tâm:

Rối loạn giấc ngủ kéo dài: Đây là dấu hiệu tiền trạm. Người lao động thường xuyên mất ngủ, khó đi vào giấc ngủ hoặc tỉnh giấc giữa đêm và ngay lập tức nghĩ về danh sách công việc chưa hoàn thành.

Biến đổi về cảm xúc và hành vi: Một nhân viên vốn điềm đạm trở nên dễ nóng nảy, cáu gắt với đồng nghiệp hoặc hoàn toàn thu mình, từ chối mọi hoạt động giao tiếp tập thể.

Suy giảm hiệu suất nhận thức: Khả năng tập trung kém, thường xuyên mắc những lỗi sai sơ đẳng trong thao tác máy móc hoặc tính toán – điều mà trước đây họ chưa từng gặp phải.

Trạng thái "Burnout" (Cháy sạch): Cảm giác kiệt quệ hoàn toàn về năng lượng, nhìn nhận công việc bằng thái độ tiêu cực, hoài nghi và cảm thấy mọi nỗ lực của mình đều vô nghĩa.

Hội chứng “Burn Out” – Người tông đồ nên làm gì ? | Giáo phận Long Xuyên - giaophanlongxuyen.org

3. Các yếu tố thúc đẩy tình trạng kiệt sức

Trong môi trường công nghiệp và văn phòng hiện đại, 3 yếu tố sau là "ngòi nổ" chính:

Văn hóa "Luôn luôn kết nối": Sự bùng nổ của các ứng dụng nhắn tin công việc khiến ranh giới giữa giờ làm và giờ nghỉ bị xóa nhòa. Việc phải trả lời tin nhắn ngay cả khi đã về nhà khiến hệ thần kinh không có thời gian phục hồi.

Mất cân bằng giữa Nỗ lực và Ghi nhận: Khi người lao động cống hiến 12-14 tiếng mỗi ngày nhưng không nhận được sự đền bù xứng đáng về tài chính hoặc sự khích lệ tinh thần, não bộ sẽ rơi vào trạng thái ức chế kéo dài.

Áp lực thiếu hụt nhân sự: Một người phải gánh vác khối lượng công việc của hai, ba người trong thời gian dài là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến suy nhược cơ thể và tâm thần.

4. Hệ thống giải pháp ngăn ngừa cho doanh nghiệp

Để ngăn chặn "Karoshi" và các rối loạn tâm thần, doanh nghiệp cần thực hiện các hành động cụ thể và thực chất:

Kiểm soát ngưỡng giờ làm an toàn: Tuân thủ nghiêm ngặt Luật Lao động về giờ làm thêm. Cần có phần mềm cảnh báo tự động khi một cá nhân có số giờ OT chạm ngưỡng nguy hiểm cho sức khỏe.

Xây dựng quy trình "Ngắt kết nối": Thiết lập văn hóa doanh nghiệp không liên lạc công việc sau 20h và trong các ngày nghỉ cuối tuần, trừ các trường hợp khẩn cấp đặc biệt.

Đưa sức khỏe tâm thần vào khám định kỳ: Khám sức khỏe lao động hàng năm cần bổ sung các bảng câu hỏi tầm soát stress (như DASS-21) để phát hiện sớm các trường hợp có nguy cơ trầm cảm, lo âu.

Thiết lập "Phòng tham vấn tâm lý": Nếu điều kiện cho phép, doanh nghiệp nên có chuyên viên tâm lý hoặc ký kết với các đơn vị y tế để nhân viên có nơi giải tỏa áp lực một cách bảo mật.

Đồng hành cùng cộng đồng người lao động, Hội Y học Lao động Việt Nam khẳng định: Sức khỏe tâm thần của nhân viên chính là chỉ số bền vững của một doanh nghiệp. Việc nhận diện đúng và can thiệp kịp thời tình trạng làm việc quá sức không chỉ giúp ngăn ngừa những bi kịch cá nhân mà còn bảo vệ nguồn lực quý giá nhất, đảm bảo sự thịnh vượng lâu dài cho cả tổ chức và xã hội.

5. Để Karoshi không còn là cơn ác mộng

Để bảo vệ mình, hãy nghiêm túc thực hiện 4 nguyên tắc sống còn sau:

Chủ động hồi phục thay vì đợi đến khi kiệt sức: Đừng coi việc nghỉ ngơi là lười biếng. Khi cảm thấy căng thẳng đạt đỉnh, hãy dành đúng 10 phút để ngắt kết nối hoàn toàn: Ngồi yên, nhắm mắt và hít thở sâu. Những "khoảng nghỉ ngắn" (power nap) này không chỉ cứu vãn hiệu suất làm việc mà còn giúp nhịp tim và huyết áp ổn định lại trước khi quá tải.

Thiết lập kỷ luật cho lối sống lành mạnh: Một cơ thể rệu rã không thể gánh vác được một trí tuệ minh mẫn. Hãy duy trì việc ăn uống đúng giờ để cân bằng dinh dưỡng, dành tối thiểu 10 phút vận động mỗi ngày để giải phóng áp lực. Quan trọng nhất, hãy dành ít nhất 1 ngày trong tuần để nghỉ ngơi tuyệt đối – không email, không tin nhắn công việc, không lo âu về deadline.

Ngưng bàng quan với các tín hiệu của cơ thể: Cơ thể luôn phát ra các tín hiệu "cầu cứu" trước khi gục ngã: Một cơn đau thắt ngực thoáng qua, những đêm mất ngủ trắng hay những cơn đau đầu kinh niên. Đừng chủ quan tặc lưỡi bỏ qua. Việc đến cơ sở y tế thăm khám kịp thời chính là ranh giới giữa một đợt nghỉ dưỡng và một ca cấp cứu tử vong.

Xóa bỏ tư tưởng "Karoshi sẽ chừa mình ra": Đây chính là cái bẫy tâm lý nguy hiểm nhất. Sự bàng quan và coi thường giá trị của bản thân mới chính là con đường ngắn nhất dẫn đến bờ vực. Sinh mạng của bạn là duy nhất, và trách nhiệm đầu tiên của bạn là phải sống sót trước khi muốn cống hiến.

6 Ways to feel more free in your life -- Aleteia