HỘI Y HỌC LAO ĐỘNG VIỆT NAM | Cập nhật kiến thức | CÁC NGUY CƠ LÂY NHIỄM BỆNH NGHỀ NGHIỆP ĐỐI VỚI NHÂN VIÊN Y TẾ TRONG MÔI TRƯỜNG LÀM VIỆC

26/06/2026 - 4:28 PM

Môi trường lao động tại các cơ sở y tế là nơi có mật độ tác nhân sinh học cao. Đối tượng lao động tại đây, bao gồm bác sĩ, điều dưỡng, hộ lý và kỹ thuật viên xét nghiệm, luôn phải đối mặt với các nguy cơ lây nhiễm bệnh nghề nghiệp do đặc thù tiếp xúc trực tiếp với người bệnh và các mẫu bệnh phẩm.

Theo các báo cáo về An toàn vệ sinh lao động của Bộ Y tế và Viện Sức khỏe Nghề nghiệp & Môi trường, các nguy cơ lây nhiễm trong môi trường y tế được chia thành 4 nhóm chính dưới đây.

1. Nguy cơ lây nhiễm qua đường máu do tổn thương do vật sắc nhọn

Đây là một trong những tai nạn nghề nghiệp phổ biến nhất đối với nhân viên y tế, đặc biệt là khối điều dưỡng và bác sĩ phẫu thuật trong quá trình tiêm truyền hoặc làm thủ thuật.

- Tác nhân: Các loại kim tiêm, kim khâu vết thương, dao mổ hoặc các dụng cụ bằng thủy tinh bị nhiễm máu của người bệnh

- Hậu quả: Tiếp xúc trực tiếp với các virus lây truyền qua đường máu như Viêm gan B (HBV), Viêm gan C (HCV) và HIV

- Số liệu ghi nhận: Theo các nghiên cứu dịch tễ học, khả năng lây nhiễm virus Viêm gan B sau một sự cố đâm kim từ nguồn bệnh dương tính dao động từ 6% đến 30%, cao hơn đáng kể so với tỷ lệ lây nhiễm HIV (khoảng 0,3%).

Hình nền Nền Nhân Viên Y Tế Chuẩn Bị Dụng Cụ Phẫu Thuật Trên Khay Vô Trùng Trong Bệnh Viện, Thuộc Về Y Học, Chuyên Nghiệp, Phẫu Thuật Background Vector để tải

2. Nguy cơ lây nhiễm qua đường hô hấp và giọt bắn

Nhân viên y tế làm việc tại các phòng khám, khoa cấp cứu, khoa hô hấp và các đơn vị hồi sức tích cực thường xuyên phải tiếp xúc với các hạt sol khí (khí dung) hoặc giọt bắn phát tán khi người bệnh ho, hắt hơi.

- Tác nhân: Vi khuẩn lao (Mycobacterium tuberculosis), virus cúm, và các chủng virus gây suy hô hấp cấp.

- Cơ sở pháp lý: Căn cứ vào Thông tư 02/2023/TT-BYT của Bộ Y tế, COVID-19 đã chính thức được bổ sung vào danh mục Bệnh nghề nghiệp được hưởng bảo hiểm xã hội tại Việt Nam áp dụng cho người lao động làm việc tại các cơ sở y tế, phòng thí nghiệm.

- Nguy cơ từ bệnh Lao: Lao nghề nghiệp vẫn là rủi ro thường trực đối với nhân viên y tế nếu phòng bệnh không đảm bảo tiêu chuẩn thông khí hoặc hệ thống áp lực âm không hoạt động hiệu quả.

COVID-19 lây truyền trong không khí hay nó chỉ là qua những giọt bắn - Làm sao để phòng tránh?

3. Nhiễm khuẩn da và niêm mạc do tiếp xúc trực tiếp

Quá trình chăm sóc, thay băng, hoặc tiếp xúc với bề mặt da bị tổn thương của người bệnh nếu không tuân thủ quy trình kiểm soát nhiễm khuẩn sẽ dẫn đến nguy cơ nhiễm trùng da nghề nghiệp.

- Tác nhân: Các vi khuẩn kháng thuốc như tụ cầu vàng kháng methicillin (MRSA), hoặc các loại vi khuẩn đường ruột.

- Cơ chế phát bệnh: Vi khuẩn bám dính vào da của nhân viên y tế trong quá trình thao tác. Nếu người lao động có các vết trầy xước nhỏ trên tay, vi khuẩn sẽ xâm nhập gây viêm da nhiễm trùng, hoặc đi sâu vào hệ tuần hoàn.

Thuốc chữa viêm da tiếp xúc

4. Nguy cơ lây nhiễm từ chất thải y tế và môi trường phòng xét nghiệm

Nhóm nguy cơ này tập trung chủ yếu ở đối tượng kỹ thuật viên xét nghiệm và hộ lý, nhân viên xử lý chất thải độc hại.

- Tại phòng xét nghiệm: Các thao tác như ly tâm, trộn hoặc mở nắp ống nghiệm chứa bệnh phẩm nếu thực hiện sai quy trình kỹ thuật có thể tạo ra các hạt bụi khí chứa mầm bệnh đậm đặc, gây phơi nhiễm trực tiếp cho kỹ thuật viên qua đường thở hoặc niêm mạc mắt.

- Tại khu vực xử lý chất thải: Rác thải y tế chưa qua xử lý là nguồn chứa các tác nhân sinh học nguy hại. Nhân viên thu gom nếu không được trang bị đồ bảo hộ phù hợp rất dễ bị phơi nhiễm mầm bệnh trong quá trình vận chuyển và tiêu hủy.

Xử lý chất thải lây nhiễm đóng vai trò quan trọng trong khuôn viên cơ sở y tế | Bệnh viện 19-8 Bộ Công An

Các biện pháp kiểm soát và phòng ngừa nhiễm khuẩn nghề nghiệp

Để bảo vệ sức khỏe cho người lao động ngành y, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Bộ Y tế khuyến cáo các cơ sở y tế cần thực hiện đồng bộ các giải pháp sau:

1. Áp dụng nghiêm ngặt nguyên tắc phòng ngừa chuẩn: Coi tất cả máu và dịch sinh học của người bệnh đều có nguy cơ lây nhiễm để chủ động sử dụng phương tiện bảo vệ cá nhân (PPE) phù hợp (găng tay, khẩu trang hiệu suất lọc cao, kính bảo hộ).

2. Chủ động tiêm chủng vắc xin: Tổ chức tiêm phòng đầy đủ các mũi vắc xin cơ bản cho nhân viên y tế ngay khi tiếp nhận vị trí công việc, đặc biệt là vắc xin Viêm gan B.

3. Cải thiện hạ tầng kỹ thuật: Sử dụng các loại thùng chứa vật sắc nhọn kháng thủng; đồng thời nâng cấp hệ thống thông gió cục bộ tại các khu vực có nguy cơ cao để giảm nồng độ mầm bệnh trong không khí.